Plac zabaw przy szkole lub przedszkolu – najczęstsze błędy podczas planowania i projektowania

Plac zabaw przy szkole lub przedszkolu obecnie rzadko ogranicza się do kilku huśtawek i zjeżdżalni. Jest przestrzenią, od której wielu rzeczy się wymaga – opiekunowie maluchów szukają na niej elementów edukacyjnych rozwijających malucha pod względem fizycznym, społecznym i emocjonalnym. Jednocześnie plac zabaw musi spełniać rygorystyczne wymogi bezpieczeństwa oraz odpowiadać na potrzeby dzieci w różnym wieku.

Błędy projektowe na placu zabaw potrafią ujawnić się dopiero po kilku miesiącach użytkowania, kiedy ich naprawa jest najbardziej problematyczna. Dlatego w poniższym artykule przedstawiamy kwestie, na które warto zwrócić uwagę zawczasu, na etapie planowania placu zabaw.

Ignorowanie nowych przepisów na placu zabaw

Jednym z najbardziej kosztownych błędów inwestycyjnych jest projektowanie placu zabaw bez uwzględnienia zmian, które weszły w życie 1 sierpnia 2024 roku. To właśnie wtedy zaczął obowiązywać istotny etap pakietu „Stop Patodeweloperce”. Plac zabaw – czy to przy nowym osiedlu, czy przy placówce oświatowej powiązanej z inwestycją mieszkaniową – nie może być już projektowany intuicyjnie.

Ogrodzenie placu zabaw

Po raz pierwszy w polskim prawie budowlanym pojawił się tak jednoznaczny wymóg dotyczący grodzenia miejsc rekreacji. Zgodnie z nowymi przepisami każdy plac zabaw musi być wygrodzony. Ponadto ogrodzenie musi mieć wysokość minimum 1 metra. Furtka natomiast ma być zaprojektowana tak, aby umożliwić swobodny dostęp osobom ze szczególnymi potrzebami (zgodnie z przepisami o zapewnianiu dostępności). Ogrodzenie musi skutecznie odizolować dzieci od ruchu kołowego, parkingów i ciągów pieszo-jezdnych.

Warto zaznaczyć, że dopuszczalne są formy naturalnego odgrodzenia, np. gęste żywopłoty, o ile uniemożliwiają one dziecku nagłe wybiegnięcie na jezdnię.

Normy PN-EN 1176 i 1177

Projektant i inwestor mają prawny obowiązek zapewnić, że:

• wyposażenie (huśtawki, zjeżdżalnie) spełnia wymogi normy PN-EN 1176,
• nawierzchnia amortyzująca upadki jest zgodna z normą PN-EN 1177.

Każdy nowy obiekt musi zostać poddany rygorystycznej weryfikacji przed oddaniem do użytku. Do ważnych kwestii należą:

• Kontrola pomontażowa wykonywana przez niezależnego inspektora, aby potwierdzić bezpieczne odległości (strefy upadku) i poprawność instalacji.
• Badania nawierzchni i potwierdzenie parametru HIC (kryterium urazu głowy) bezpośrednio na miejscu.
• Zarządzanie bezpieczeństwem, czyli obowiązek prowadzenia regularnych kontroli (wzrokowych, funkcjonalnych oraz corocznych głównych).

Ignorowanie tych wytycznych to ryzyko odmowy pozwolenia na użytkowanie placu zabaw oraz ogromna odpowiedzialność cywilna w razie wypadku.

Źle zaprojektowane strefy bezpieczeństwa na placu zabaw

Jednym z najbardziej klasycznych, a jednocześnie najgroźniejszych błędów projektowych na placu zabaw jest nieprawidłowe wyznaczenie stref bezpieczeństwa, szczególnie wokół urządzeń o tzw. ruchu wymuszonym. Ruch wymuszony to każda sytuacja, w której dziecko wprawione w ruch nie jest w stanie natychmiast się zatrzymać. Dotyczy to m.in. huśtawek, karuzel, zjeżdżalni i tyrolek.

W przypadku placu zabaw przy szkole lub przedszkolu to absolutna podstawa projektowa, a mimo to wciąż spotyka się place, gdzie strefy bezpieczeństwa nachodzą na siebie, krzyżują się lub są „optymalizowane” pod kątem oszczędności miejsca.

Najczęstsze problemy to:

• zbyt małe odległości między urządzeniami dynamicznymi,
• lokalizowanie huśtawek w bezpośrednim sąsiedztwie ciągów komunikacyjnych,
• ustawianie karuzel lub tyrolek w osi wejść na plac zabaw,
• brak uwzględnienia pełnego zakresu ruchu urządzenia.

W efekcie plac zabaw wygląda atrakcyjnie wizualnie, ale zwiększa sę ryzyko kolizji i wypadków.

Projektowanie placu zabaw dla jednej grupy wiekowej

To błąd, który szczególnie często pojawia się przy inwestycjach publicznych i edukacyjnych. Plac zabaw przy przedszkolu lub szkole bywa projektowany wyłącznie pod jedną, dominującą grupę wiekową, bez myślenia o tym, jak przestrzeń będzie funkcjonować za kilka lat. Niestety plac zabaw zaprojektowany tylko dla maluchów szybko stanie się nudny dla starszych dzieci, a ten stworzony z myślą o starszakach będzie frustrujący i niebezpieczny dla młodszych. W Miejskim Markecie proponujemy zarówno place zabaw dla małych dzieci, np. kolorowe piaskownice, jak i rozwiązania dla starszych, np. zaawansowane ścieżki zdrowia.

W obu przypadkach dzieci zaczynają korzystać z urządzeń niezgodnie z przeznaczeniem, co zwiększa ryzyko wypadków i przyspiesza zużycie sprzętu. Z perspektywy zarządcy oznacza to więcej reklamacji i niezadowolonych rodziców. Nowoczesny plac zabaw przy szkole powinien być czytelnie podzielony na strefy, odpowiadające różnym potrzebom rozwojowym.

Strefa dla najmłodszych powinna znajdować się blisko wejścia oraz ławek dla opiekunów, a jednocześnie być oddzielona od urządzeń dynamicznych dla starszych dzieci.

Brak inkluzywności na placu zabaw

Pomijanie potrzeb dzieci z niepełnosprawnościami prowadzi do ich wykluczenia i obniża ocenę inwestycji w oczach rodziców i społeczności. Dobrze zaprojektowany plac zabaw przy przedszkolu lub szkole powinien uwzględniać:

• bezbarierowe ciągi komunikacyjne i stabilną nawierzchnię,
• urządzenia integracyjne, z których mogą korzystać dzieci o różnym poziomie sprawności,
• elementy sensoryczne oraz strefy wyciszenia.

Przykładowe rozwiązania to huśtawki typu „bocianie gniazdo”, karuzele na poziomie gruntu czy piaskownice dostępne z poziomu wózka.

Nieprecyzyjnie określony budżet na plac zabaw

Podczas planowania placu zabaw często pomijane są koszty, które nie są widoczne na wizualizacjach, ale mają ogromne znaczenie dla trwałości i funkcjonalności placu zabaw. Chodzi przede wszystkim o przygotowanie terenu, demontaż starych urządzeń, usunięcie warstwy wierzchniej gleby, wyrównanie terenu czy wykonanie odwodnienia. Do tego dochodzą koszty transportu, montażu, zabezpieczenia placu budowy oraz projektowania i nadzoru. Gdy te elementy nie zostaną uwzględnione na starcie, oszczędności szuka się tam, gdzie nie powinno się ich szukać, np. wybierając gorszej jakości urządzenia oraz nawierzchnię.

Źle dobrana nawierzchnia placu zabaw

Nawierzchnia placu zabaw bywa traktowana po macoszemu. Tymczasem nie pełni ona funkcji dekoracyjnej, lecz ochronną. Niewłaściwie dobrana lub źle wykonana nawierzchnia może przez pewien czas wyglądać poprawnie, a nawet spełniać formalne wymagania, jednak z czasem traci swoje właściwości amortyzujące. Brak badań HIC, niedostosowanie parametrów do wysokości upadku urządzeń, źle przygotowane podłoże lub nieprawidłowe odwodnienie sprawiają, że nawierzchnia przestaje chronić dzieci przed urazami.

Nadmierne nasłonecznienie placu zabaw

Place zabaw przy szkołach i przedszkolach bywają projektowane jako otwarte, pozbawione cienia przestrzenie, które w godzinach południowych stają się trudne do użytkowania. Metalowe elementy urządzeń, takie jak zjeżdżalnie czy poręcze, mogą nagrzewać się do temperatur stwarzających ryzyko poparzeń, a brak naturalnych lub projektowanych stref cienia powoduje, że dzieci oraz opiekunowie instynktownie unikają części placu zabaw. To z kolei prowadzi do nierównomiernego użytkowania przestrzeni i szybszego zużycia wybranych urządzeń.

Dobrze zaprojektowany plac zabaw przy przedszkolu lub szkole powinien uwzględniać orientację względem stron świata, analizę przebiegu słońca w ciągu dnia oraz wykorzystanie zieleni jako naturalnej ochrony przed przegrzewaniem. Często już sama zmiana ustawienia urządzeń lub zaplanowanie nasadzeń potrafi znacząco poprawić komfort i bezpieczeństwo użytkowników.

Najczęstsze błędy projektowe na placu zabaw wynikają z pośpiechu lub traktowania inwestycji wyłącznie jako obowiązku formalnego. Tymczasem dobrze zaprojektowany plac zabaw wspiera rozwój dzieci, integruje społeczność i podnosi wartość okolicznej infrastruktury przez długie lata.